Wan’ın Erdîş (Erciş) ilçesinde yer alan Zilan Vadisi (Geliyê Zîlan) Temmuz 1930’da tarihin en acı sayfalarından birine tanıklık etti. Bölgede 44 köy ateşe verilirken, ardından binlerce insan toplu biçimde katledildi. Zîlan Katliamı’nda yaşamını yitirenlerin sayısı çeşitli kaynaklarda 15 bin olarak belirtilse de dönemin tanıkları ve farklı araştırmalar, katledilenlerin sayısının 40 bini aşkın olduğunu belirtiyor. Katliamdan sağ kurtulanlar ise, yalnızca canlarını kurtarmakla kalmadı, birçoğu yıllarca kaçak bir yaşam sürmek zorunda bırakıldı. Kimisi ya tutuklandı ya da doğup büyüdükleri topraklardan koparılarak sürgüne gönderildi. Zîlan’da yaşanan yıkım, geride yalnızca kayıpları değil, kuşaktan kuşağa aktarılan derin bir acı ve hafızayı da bıraktı.

 

 

Katliamda akrabalarından 17 kişiyi kaybeden Fehime Zeylan (76), yaşananlardan yaklaşık 20 yıl sonra dünyaya geldi. Ancak o, çocukluğundan itibaren ailesinin ve bölge halkının yaşadığı bu büyük trajedinin hikâyeleriyle büyüdü. Bugün ise, yakınlarının ve ailesinin katledildiği topraklarda yaşamını sürdürüyor. Henüz 10 yaşındayken arkadaşlarıyla birlikte Odaxeybê Yaylası’na ot toplamaya giden Fehime Zeylan, kendisi dünyaya gelmeden önce katledilen akrabalarına ait kemiklerle karşılaştı ve onları topladı. Yaşadığı anın ağırlığını o yaşlarda tam olarak kavrayamasa da, o günden sonra karşılaştığı gerçekleri ve yaşatılanları unutmadı.

 

'YAŞANANLARI DİNLEYEREK BÜYÜDÜK' 

 

Bugün 76 yaşında olan Fehime Zeylan, "Ailemden 17 kişi Zilan katliamında katledildi. Kayınpederim o katliamın tanıklarındandı. Yıllarca kaçak kaldı. Devlettin baskısını çok yaşadı. Gözü önünde annesini, kardeşlerini katlettiler. Bunlar biz doğmadan önce yaşandı ve biz bunları dinleyerek, büyüdük" dedi. Katliam ile Kürt varlığının bölgede yok edilmek istendiğini ifade eden Fehime Zeylan, yaşatılanların yüzyıl geçse bile unutulamayacağının altını çizdi. Fehime Zeylan, "İnsanın bir tavuğu öldüğünde bile insan kahroluyor. Ama burada binlerce insan katledildi. Benim ailemden 17 kişi katledildi bu acıyı nasıl unutabilirim ki?  Bu bölgede ne insan bıraktılar, ne hayvan bıraktılar ne de ev bıraktılar. Her şeyi yağmaladılar. Ama geri döndük ve buradayız, burada yaşıyoruz. Bizler bize yapılanları unutmayacağız. Bu topraklarda yapılan bu zulmü nasıl unutalım ki" diye sordu. 

 

Daha 10 yaşındayken katliamın yapıldığı yere arkadaşlarıyla birlikte ot toplamaya gittiklerini söyleyen Fehime Zeylan, "Ben daha küçüktüm. Bir gün arkadaşlarımla birlikte katliamın yapıldığı yere ot toplamaya gittik. Ot toplarken orada açıkta olan insan kemiklerini gördüm. Bu kemikler Zîlan katliamında katledilen insanların kemikleriydi. O kemikleri topladım. Topladığım kemiklerden biri de eltim Halil’in kafatasıydı. Saçları hala ilk günkü gibi kıvırcık duruyordu ve yapısı bozulmamıştı. O parçaların hepsini kendi ellerimle toplayarak gömdüm. Çocuktum ama o an ne yaşatıldığını anladım. Korkmadım, çünkü bize anlatılanlar bundan çok daha korkunçtu" dedi. 

 

'KÖYLÜLER TAŞLARLA KAPATMAK İSTİYORDU'

 

"Köylüler katliamın yapıldığı yeri taşlarla kapatmak için surlar yapıyordu” diyen Fehime Zeylan, “Benim gömdüğüm kemikleri bulmuşlardı. Bende ona onları benim gömdüğümü ve aynı yere götürerek kapatmasını söyledim. Onlar da kemikleri yıkayıp çıkarttığı yere gömdüler. O zamanlar 10 yaşındaydım ve kemikleri çocuk yaşta kendim gömdüm." 

 

'UNUTAMIYORUZ'

 

Yapılan katliamı hiç bir zaman unutmadıklarını dile getiren Fehime Zeylan, " Bu katliam unutulmaz. Bunu yapanlar ve katliamın sorumluları cezalandırılmadı. Ama bu katliamın unutulmaması lazım. Ben 76 yaşındayım unutmadım ve hiç unutturmayacağız. Bizim bütün yaşamımız acı ve baskı ile geçti bunları unutamıyoruz" diye konuştu. 

 

MA / Zeynep Durgut-Bilal Babat